Александровиот Саркофаг

Од Откритие До Бесценет Археолошки Монумент

Во 1887 година Осман Хамди Беј турски антиквар, колекционер, и прото археолог вршел археолошки ископувања на остатоците од старите кралски гробници на ридовите зад Сидон, денешен југоисточен Либан. Во тоа време овој простор бил сеуште дел од Отоманската Империја.

Во екот на истражувањата Осман Хамди Беј наишол на пар добро сочувани мермерни саркофази кои припаѓале на значајни ликови од Сидон од времето на славните подвизи на Александар III Македонски (Bay & Reinach 1892)

Хамди Беј со помош на ферибот саркофазите ги транспортирал во Истанбул каде што ги презентирал на јавна изложба. За оваа намена бил основан и денес светски прочуениот Отомански Империјален Музеј во кој уште од тогаш па до ден денес се чуваат овие луксузни пронајдоци. Еден од камените ковчези, веднаш му фатил око и ја разбудил имагинацијата на турскиот археолог. Ковчегот изобилувал со длабоки релјефни сцени на кои во прекрасни детали билe интерпретирани претстави на Александар Велики. (Von Graeve 1970)

61425187

Гертруде Бел британски мултилингвиста, патеписец, археолог и современичка на овој настан, во Јуни 1898 година го посетила музејот за да го види саркофагот за кој сите наговестувале дека му припаѓал на славниот Александар. Својот восхит и импресии од овој наод го напишала во својот дневник. Илустрирајќи ги борбените сцени како реалистични призори од кои самата се почуствувала како да ја гледа маглата и жарот од крвавите битки на Александар. Дури потенцирала дека со саркофагот бил изложен и череп кој наводно му припаѓал на славниот крал. (Bell 2005, diary entry for June 6, 1898)

Сепак и покрај првичната еуфорија археолозите наскоро откриле дека воопшто не станува збор за саркофаг во кој бил погребан славниот војсководец. И покрај тоа што неговиот дизајн, облик, и интригантни релјефни декорации и фризови илустрираат индикации од животните авантури на Александар, станувало збор само за идолатрија и длабока почит кон александровото дело од страна на човекот кој бил погребан во луксузниот саркофаг. Како најверојатни покојници за кои бил наменет се кандидираат два лика од историјата на Александар и Античка Македонија. Абдалоним, последниот по родум Феникиски владетел на Сидон, кој бил назначен на таа функција токму од Александар веднаш по Битката кај Ис, што би можело да претставува мотив инспирација и главна причина за идолатријата која овој владетел ја покажал кон македонскиот војсководец. (Palagia 2002, 186)

Абдалоним или преведено од персиски “слуга на боговите“, е човек сенка за историските извори. Дури и датата на неговата смрт е често оспорувана та во игра се годините од 312 и 306-305 пред н.е. (Palagia 2002 196; Heckel 1992, 69) (Studniniczka Achäologische Jahrbook 9 (1894), pp 226ff; F. Winter, 1912)

Од друга страна во последно време како кандидат за овој саркофаг се јавува и персискиот благородник и гувернер на Бабилон, Мезеј (Schefold 1968, p. 24), но сепак поради контекстот помеѓу релјефните претстави историските настани и местото каде е најден овој саркофаг научниците предноста сеуште му ја даваат на Абдалоним.

Од уметничка гледна точка петнаесет тонскиот саркофаг бил изработен од два големи блока од високо квалитетен пентелиски мермер кој бил ваден од локалитетот крај планината Пентеликон североисточно од Атина. Од истиот мермер е изграден и Атинскиот Акропол. Како одминувале годините така овој бел блескав мермер добивал златеникава боја. Квалитетот на мермерот и особено на релјефните претстави сами по себе наговестуваат за богатството и значајот на покојниците кои биле погребани во него, та од таму не е ни чудно што на Осман Хамди Беј на прв поглед му заличело на ковчег кој би можел да му припаѓа на Александар.

На една од подолгите страни на саркофагот релјефно е илустрирана можеби најубавата сцена која ја интерпретира борбата на Александар и Македонците со Персијците, претставувајќи го македонскиот крал со фантастичен шлем од лавовска глава, како со копје прободува персиски коњаник, во сцена која очигледно има за цел да ја овековечи Битката на Ис во 333 година пне, кога бил поразен персискиот цар Дариј III. Релјефот изобилува со драматичност реалистично доловувајќи ни ги продорниот застрашувачки поглед на Александар како прободува еден Персиец уплашен до смрт. Како продолжение на релјефот Македонските војници се претставени како цврсти непоколебливи мускулести воини додека Персијците како кротки луѓе во предсмртна агонија.

Alexanders Sarcophagus Battle of Issus 333 bc

Остатокот од релјефните претстави никако не изостануваат по својата брилијантност. На долгиот фриз од спротивната страна Александар е претставен во лов на лавови. Како еден од коњаниците кои го придружуваат е неидентификуван коњаник за кои многу научници сметаат дека е Абдалоним, а како често идентификувани фигури во оваа убава релјефна претстава се и генералите Пердика и Хефајстион. (Palagia 2002, 188)

Alexanders Sarcophagus Lion Hunt

Пократките релјефни фризови од предната и задната страна се изработени со истата маестралност. Од предната страна е прикажан лов на пантери (слика лево), додека од задната Битката на Газа од 312 година пне (слика десно). И на двата фриза се претпоставува дека непознатиот коњаник е впрочем фенискискиот крал Абдалоним.

Alexanders Sarcophagus Hunt of a Panther Alexanders Sarcophagus Battle of Gaza 312 bc

Целиот саркофаг е димензиониран во вид на антички храм. Горниот ред на покривот е сочинет од претстави на орли кои според верувањата во Античка Сирија биле птици кои ги носеле душите на мртвите во рајот. На фронтоните од двете страни имаме хербални декорации и персиски грифони. На аглите од секој фронтон имаме лавови кои се на некој начин чувари на саркофагот.

Кога подетално би се анализирале резбите на овој саркофаг, веднаш препознатливо е дека станува збор за вистински мајстори на своето време кои успеале преку длабочината на својата резба релјефите да ги претворат во 3 димензионални илустрации кои како да оживуваат од површината на саркофагот.

И покрај тоа што ова не е саркофагот во кој било положено телото на Александар нема спор дека овој археолошки монумент е вистинско ремек дело во светски рамки. Александровиот саркофаг неспорно зазема почесно место во светското археолошко богатство како дело со највисок уметнички дострел и историска вредност.

Неделник Република број 111, година III, петок 17 октомври 2014 год. (стр. 28-29);

DSC_0825

Advertisements
This entry was posted in Alexander the Great, Alexanders Sarcophagus, Archaeology, Александров Саркофаг, Археологија, Археолошки Музеј, Македонија, History, Macedonia. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s